Trong bối cảnh chuyển đổi năng lượng toàn cầu và nhu cầu kim loại chiến lược ngày càng tăng, ngành luyện kim – bao gồm khai thác, chế biến và sản xuất kim loại – đang chứng kiến sự chuyển mình mạnh mẽ. Các tập đoàn lớn nhất thế giới không chỉ tập trung vào mở rộng sản xuất mà còn đầu tư mạnh mẽ vào công nghệ để nâng cao hiệu quả, giảm phát thải carbon và đáp ứng nhu cầu từ xe điện, năng lượng tái tạo. Theo dữ liệu thị trường năm 2025, các công ty hàng đầu như BHP, Rio Tinto và Glencore dẫn đầu với giá trị vốn hóa thị trường vượt trội, tổng hợp hơn 1.500 tỷ USD cho top 50 công ty khai thác. Bài viết này sẽ phân tích chi tiết các tập đoàn luyện kim lớn nhất, tập trung vào các khoản đầu tư công nghệ nổi bật của họ, dựa trên báo cáo tài chính và chiến lược mới nhất đến tháng 9/2025.
Top các tập đoàn luyện kim lớn nhất thế giới năm 2025
Dựa trên vốn hóa thị trường, top 10 bao gồm BHP (152,66 tỷ USD), Rio Tinto, Glencore, Vale, Anglo American, Freeport-McMoRan, Newmont Corporation, Teck Resources và Fortescue Metals Group. Chúng tôi sẽ tập trung vào 8 tập đoàn hàng đầu, phân tích các lĩnh vực đầu tư chính như tự động hóa, trí tuệ nhân tạo (AI), công nghệ xanh và khai thác bền vững.
- BHP Group (Úc) – Vốn Hóa: Khoảng 152 Tỷ USD
Là tập đoàn luyện kim lớn nhất thế giới, BHP chuyên về đồng, sắt, than và kali. Năm 2025, BHP đã chi 9,8 tỷ USD cho vốn đầu tư và thăm dò, với trọng tâm là đồng – kim loại then chốt cho năng lượng sạch. Các khoản đầu tư công nghệ nổi bật bao gồm:
- Chương Trình Xplor Accelerator: Mở rộng hợp tác chiến lược trong thăm dò đồng xanh, sử dụng AI và dữ liệu lớn để xác định mỏ mới, giúp giảm chi phí thăm dò lên đến 30%.
- Hệ Thống Hoạt Động BHP (BHP Operating System – BOS): Nền tảng số hóa tích hợp AI để tối ưu hóa hoạt động, hỗ trợ khử carbon và tăng năng suất. BOS được triển khai tại các mỏ chính, góp phần vào mục tiêu giảm phát thải 30% vào 2030.
- Đầu Tư Vào Công Nghệ Lượng Tử: Thông qua BHP Ventures, đầu tư vào startup Atomionics (Singapore) để phát triển cảm biến lượng tử, ứng dụng trong thăm dò địa chất chính xác hơn.
- Dự Án Vicuña: Đầu tư 2,1 tỷ USD vào liên doanh với Lundin Mining cho mỏ đồng Josemaria và Filo del Sol – một trong những phát hiện lớn nhất thập kỷ qua, tích hợp công nghệ tự động hóa khai thác.
BHP đang hướng tới “khai thác thông minh” để hỗ trợ chuyển đổi năng lượng, với kế hoạch tăng sản lượng đồng lên 1,2 triệu tấn/năm vào 2030.
- Rio Tinto (Anh-Úc) – Vốn Hóa: Khoảng 120 Tỷ USD
Rio Tinto là ông lớn về nhôm, đồng và sắt, với chiến lược tăng trưởng tập trung vào công nghệ số và khử carbon. Năm 2025, họ phê duyệt 498 triệu USD cho mỏ đồng North Rim Skarn, dự kiến sản xuất từ năm nay.
- Hệ Thống Sản Xuất An Toàn (Safe Production System – SPS): Triển khai AI và tự động hóa tại 56% các địa điểm, sử dụng dữ liệu để dự đoán bảo trì và giải quyết nút thắt, tăng sản lượng quặng sắt 5 triệu tấn và giảm tai nạn 25%.
- Công Nghệ Khử Carbon Trong Nhôm: Qua liên doanh ELYSIS với Alcoa (hỗ trợ từ Apple và chính phủ Canada), phát triển anode trơ để loại bỏ khí nhà kính trực tiếp từ luyện nhôm. Đầu tư 1,1 tỷ USD mở rộng nhà máy AP60 tại Quebec, tăng công suất 160.000 tấn nhôm/năm.
- Dự Án Lithium Và Năng Lượng Tái Tạo: Rincon Lithium (Argentina) với nhà máy lithium carbonate 3.000 tấn/năm, trọng tâm sản xuất thấp carbon. Gudai-Darri (Úc) tích hợp nhà máy điện mặt trời 34 MW, đáp ứng 1/3 nhu cầu điện.
- Hợp Tác Khai Thác Bền Vững: Đầu tư 738 triệu USD mua 50% cổ phần Matalco để sản xuất nhôm thấp carbon, và 77 triệu USD nghiên cứu khả thi cho dự án Rhodes Ridge.
Rio Tinto dự kiến tăng sản lượng đồng 50% từ mỏ Oyu Tolgoi vào 2025, nhờ AI.
- Glencore (Thụy Sĩ) – Vốn Hóa: Khoảng 80 Tỷ USD
Glencore dẫn đầu về đồng, kẽm và than, với doanh thu nửa đầu 2025 đạt 5,4 tỷ USD EBITDA. Mặc dù báo cáo không chi tiết về R&D, Glencore đang đầu tư vào:
- Hệ Thống Giao Dịch AI: Khoảng 1,5 tỷ USD cho AI trong giao dịch, nhắm tăng hiệu quả 15%.
- Dự Án Đồng Lớn: Xin ưu đãi cho hai dự án đồng Argentina trị giá 13 tỷ USD, tích hợp công nghệ khai thác tự động để giảm chi phí.
Glencore tập trung vào chuyển đổi số để tối ưu hóa chuỗi cung ứng, nhưng cần theo dõi báo cáo đầy đủ năm 2025.
- Vale SA (Brazil) – Vốn Hóa: Khoảng 60 Tỷ USD
Vale chuyên sắt, đồng và niken, với capex 2025 điều chỉnh xuống 5,4-5,7 tỷ USD. Đầu tư công nghệ nhấn mạnh hiệu quả:
- Chương Trình Tối Ưu Hóa Chi Phí: Giảm chi phí sắt 10% (55,3 USD/tấn), đồng 60% (1.450 USD/tấn) nhờ tự động hóa và AI trong vận hành.
- Bền Vững Và ESG: Đầu tư vào công nghệ lọc nước và tái chế tại mỏ sắt, hỗ trợ mục tiêu không chất thải vào 2030.
Vale đang điều chỉnh hướng tới đồng và niken cho pin xe điện.
- Anglo American (Anh Nam Phi) – Vốn Hóa: Khoảng 50 Tỷ USD
Anglo American đa dạng hóa với đồng, bạch kim và sắt. Năm 2025, họ hợp nhất với Teck Resources (53 tỷ USD) để dẫn đầu khoáng sản quan trọng.
- FutureSmart Mining™: Nền tảng đổi mới tích hợp AI, tự động hóa và hydro xanh cho khai thác bền vững.
- Dự Án Đồng Và Sắt: Tăng sản lượng đồng nhờ công nghệ số, và demerger Valterra Platinum để tập trung vào khoáng sản xanh.
Hợp nhất với Teck sẽ tăng cường đầu tư vào đồng cho AI và năng lượng tái tạo.
- Freeport-McMoRan (Mỹ) – Vốn Hóa: Khoảng 70 T đường Tỷ USD
Chuyên đồng và vàng, Freeport đang xây dựng đường ống đổi mới.
- Tự Động Hóa Khai Thác: Đầu tư vào robot và AI tại mỏ Grasberg (Indonesia), giảm rủi ro lao động.
- Bền Vững: Chiến lược ESG với công nghệ tái chế nước, hỗ trợ sản lượng đồng 4 tỷ pound/năm.
- Newmont Corporation (Mỹ) – Vốn Hóa: Khoảng 50 Tỷ USD
Lãnh đạo khai thác vàng, Newmont đầu tư 1,3 tỷ USD vào dự án Mỹ 2024-2025, ưu tiên ESG.
- Thăm Dò Tiên Tiến: Stage 2 Spring Peak (40 triệu USD) sử dụng AI địa chất.
- Tối Ưu Hóa Danh Mục: Bán tài sản tạo 3 tỷ USD tiền mặt cho R&D xanh.
- Fortescue Metals Group (Úc) – Vốn Hóa: Khoảng 40 Tỷ USD
Fortescue dẫn đầu khử carbon, với vay 2 tỷ USD nhân dân tệ cho năng lượng xanh.
- Công Nghệ Decarbonisation: Hợp tác BYD (lưu trữ năng lượng), LONGi (mặt trời), XCMG (xe tải điện) – cung cấp 300-400 xe tải zero-emission đến 2030.
- Sắt Xanh: MoU với China Baowu cho sản xuất sắt xanh.
- Fortescue Zero: Trung tâm đổi mới với CSIRO (Úc) và Oxford (Anh) cho hydro xanh.
Các tập đoàn luyện kim lớn đang đổ hàng tỷ USD vào AI, tự động hóa (như SPS của Rio Tinto), công nghệ khử carbon (ELYSIS, xe tải điện) và thăm dò số hóa, nhằm đáp ứng nhu cầu kim loại cho EV và tái tạo. Tổng capex ngành dự kiến vượt 100 tỷ USD năm 2025, với trọng tâm bền vững để tuân thủ quy định toàn cầu. Những đầu tư này không chỉ nâng cao lợi nhuận mà còn định hình tương lai ngành, từ khai thác thủ công sang “khai thác thông minh”. Nhà đầu tư nên theo dõi các merger như Anglo-Teck để nắm bắt cơ hội tăng trưởng.
